بود ؛ نمونهء شاخص فيلسوفان ارسطويى مسلمان است ، چنان‌كه آثار متعدد او حاكى از همين امر است . با اين حال او در برخى آثار خود تلاش كرده بين آراى ارسطو و استادش افلاطون پيوند دهد . كتاب آراء اهل المدينة الفاضله او ، بيانگر انديشه‌هاى سياسى وى و نشانگر تأثيرپذيريش از انديشه‌هاى افلاطون است . انديشه‌هاى او در ماوراء الطبيعه و الهيات نيز بعدها موردتوجه فلاسفه مشاء مسلمان قرار گرفت . انديشه‌هاى فلسفى ، به جهت محدوديت‌هاى خاص آن ، هيچ گاه انتشار وسيعى در بين دانشمندان مسلمان نيافت . مخالفت‌هاى عالمان دينى و عدم مقبوليت عامه از مهم‌ترين عوامل ايجاد اين محدوديت‌ها بودند و از اين‌رو گرايشات فلسفى تنها در بين معدودى از انديشمندان از طبقات خاص راه يافت . اولين طبقات فلاسفه مسلمان در نواحى شرق اسلامى و به‌طور عمده در مركز خلافت ، يعنى بغداد ، ظهور كردند كه مركز اصلى ترجمه و انتقال آثار فلاسفه قديم بود . تا اوايل قرن پنجم هجرى ، شرق همچنان طلايه‌دار انديشه‌هاى فلسفى بود و از آن پس با ظهور فيلسوفان بزرگى در غرب اسلامى به‌ويژه در اندلس اين مركزيت تغيير كرده و به نواحى غربى انتقال يافت . 3 . فرقه‌هاى مذهبى علاوه بر مذاهب و مكاتب فوق الذكر ، فرقه‌هاى مختلف مسلمان ، با پراكندگى جمعيتى متفاوت در سرزمين‌هاى اسلامى مىزيستند . مقدسى ، شمار فرقه‌هايى را كه در زمان او وجود داشتند ، بيست و هشت مذهب برشمرده و سپس با دسته بندى آن‌ها به لحاظ عقايد و انديشه‌هايشان ، از آن‌ها نام برده است . « 1 » از مهم‌ترين فرقه‌هاى اهل سنت ، كه او نام برده ، كرّاميّه منسوب به محمد بن كرّام ( م 255 ق ) بودند كه انديشه‌هايشان به اهل حديث و ظاهريه نزديك‌تر بود و تمايل زيادى به

--> ( 1 ) . مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 37 .